Herkese 'evet' deyip sonra yorgun ve kırgın kaldığınızı, 'hayır' dediğinizde ise suçluluk duyduğunuzu fark ediyor olabilirsiniz. Sınır koymak bencillik değil, kendi enerjinizi ve değerlerinizi korumanın bir yoludur ve öğrenilebilir. Ankara'da yüz yüze ve online görüşmelerle, ilişkilerinizi bozmadan kendi ihtiyaçlarınıza yer açmanıza eşlik ediyoruz.
Umut Kılıç
Uzman Klinik Psikolog
Sınır koyamamak çoğu zaman 'sevilmemek', 'reddedilmek' ya da 'yük olmak' korkusundan doğar. Önce neye evet, neye hayır demek istediğinizi fark etmeye, sonra bunu karşınızdakine sakin ve net biçimde söylemeye ve ortaya çıkan suçluluğu taşıyabilmeye adım adım eşlik ederiz.
İhtiyaçlarınızı Fark Etmek
Hangi durumda ve kimin yanında kendinizi zorladığınızı birlikte fark ederiz.
Hayırı Cümleye Dökmek
Kısa, nazik ve net cümleleri seans içinde sesli olarak deneriz.
Tepkiyle Baş Etmek
Karşı tarafın memnuniyetsizliği ve kendi suçluluğunuz karşısında yerinizde durmanın yollarını çalışırız.
Sınır koyma; neyi kabul edip neyi etmeyeceğinizi, ne kadar zaman, enerji ve yakınlık vereceğinizi belirleyip bunu karşınızdakine bildirebilmektir. Sınır koymakta zorlanmak resmî bir tanı değil, öğrenilebilir bir beceri alanıdır. Bu sayfa tanı koymaz.
Pek çok insan çocukken "uslu dur", "büyüklerin sözünü dinle" ya da "kimseyi kırma" mesajlarıyla büyür. Yetişkinlikte bu, hayır demeyi bencillik gibi hissettirebilir. Reddedilme, sevilmeme ya da çatışma korkusu da işin içindedir. Sonuçta kişi başkalarının isteklerini kendi ihtiyaçlarının önüne koyar, içten içe kırılır ve bir süre sonra yorgunluk ya da öfke birikir. Bu, bir karakter kusuru değildir; öğrenilmiş bir alışkanlıktır ve değişebilir.
İyi kurulmuş bir "hayır" çoğu zaman üç parçadan oluşur: karşınızdakinin durumunu kabul eden bir cümle, net bir sınır ve mümkünse bir alternatif. Aşağıda gündelik örnekler var:
Cümleler örnektir; her ilişkide ve her kişide kendi sözcükleriniz daha doğal olur. Bir alternatif sunmak zorunlu değildir.
Sınır yalnızca "hayır" demek değildir; kendi alanınızı katmanlar hâlinde korumaktır. Aşağıdaki halkalar, dıştan içe doğru gittikçe daha özel alanları gösteriyor:
Çizim kavramsaldır. Hangi alanda ne kadar sınıra ihtiyaç duyduğunuz kişiden kişiye, kültürden kültüre değişir.
Sınır koymak tek cümleyle biten bir olay değil, kademeli bir süreçtir. Karşı taraf ilk söylediğinizde fark etmeyebilir; bu durumda adım adım ilerlenir:
Basamaklar genel bir çerçevedir. Güvenliğiniz risk altındaysa sonucu uygulamayı kendi başınıza denemeden önce destek almanız önemlidir.
Aynı sınır üç farklı tonla söylenebilir. Çoğu insan aralarında gidip gelir; amaç sert olmak değil, net ve saygılı olabilmektir:
"Olur, ben hallederim."İçinizden "yine ben" dersiniz. Kırgınlık birikir ve genellikle daha sonra başka bir biçimde çıkar.
"Bugün yapamam, yarın bakabilirim."Hem kendi ihtiyacınıza hem karşınızdakine yer açar. Çalışmada hedeflediğimiz ton budur.
"Hep benden bir şey istiyorsun!"Karşı tarafı suçlar; sınırdan çok savunma ve tartışma doğurur.
Bu sınıflama, kişiliğinizi etiketlemez; durum ve ilişkiye göre ton değişebilir.
Önce hangi ilişkilerde ve hangi durumlarda kendinizi zorladığınızı birlikte belirleriz. Sonra bu davranışın arkasındaki düşünce ve korkulara bakar, ardından kısa ve net cümleleri seans içinde deneriz. Sınır koyduktan sonra gelen suçluluk için de bir plan yaparız; suçluluk her zaman yanlış bir şey yaptığınızın değil, alışkanlığınızı değiştirdiğinizin işareti olabilir. Bu duygunun sık yaşandığı kişiler için suçluluk ve utanç sayfamızda da bilgi bulabilirsiniz. Kesin sonuç sözü verilemez; amaç, size uygun ve sürdürülebilir bir sınır tarzı bulmanıza eşlik etmektir.
Karşınızdaki kişi şiddet, tehdit ya da kontrol uyguluyorsa sınır koymaya çalışmak risk oluşturabilir; önce güvenliğiniz gelir. Acil durumda 112'yi, destek için ALO 183 Sosyal Destek Hattı'nı arayabilirsiniz. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa gecikmeden 112'yi arayın. Bu sayfa tanı koymaz; ilaç değerlendirmesi psikiyatri uzmanının işidir, bir psikolog olarak ilaç önermem.
Düşünceleri, duyguları ve davranışı birlikte ele alan şu yöntemlerden yararlanıyoruz:
"Hayır dersem sevilmem" gibi düşünceleri ve kaçınma davranışlarını ele almak için.
Hizmeti incele →Suçluluk hissederken bile değerlerinize uygun biçimde "hayır" diyebilmek için.
Hizmeti incele →"Evet" demeden önce bedeninizdeki isteksizliği fark edip bir an durabilmek için.
Hizmeti incele →Başkalarını memnun etme alışkanlığınızın kökenini düzenli bir çerçevede incelemek için.
Hizmeti incele →Aşağıdakilerden birkaçı size tanıdık geliyorsa, sınır koyma becerisi üzerinde çalışmak iyi gelebilir:
Seanslar yaklaşık 45–50 dakika sürer ve çoğunlukla haftalık planlanır. Sorun daha çok kendinize güvenmekle ya da konuşma biçimiyle ilgiliyse özgüven ve iletişim sorunları sayfalarına da bakabilirsiniz.
İlişkilerinizde "hayır" diyemediğiniz anlara dair anlattıklarınız gizli kalır; utandığınız ya da suçluluk duyduğunuz ayrıntıları paylaşmak zorunda değilsiniz. Seans içeriği, adı geçen kişilerle onayınız olmadan paylaşılmaz. Verilerinizin işlenmesi için KVKK Aydınlatma Metni sayfasına bakabilirsiniz.
Karşınızdakini kırmadan "hayır" demek isteyenlere kendi sözcüklerini bulmaları için eşlik eden bir Ankara Psikolog olarak çalışıyorum. Çankaya'daki Sağlık Bakanlığı onaylı ve ruhsatlı Özel Sağlık Meslek Hizmet Birimimde, Doğu Akdeniz Üniversitesi psikoloji lisanslı, İstanbul Kent Üniversitesi klinik psikoloji yüksek lisanslı ve 9 yıllık deneyimli bir psikolog olarak sizi yargılamadan dinlerim. Hangi sınırı nerede koyacağınıza sizin yerinize karar vermem. Görüşmeler yüz yüze ya da çevrim içi yapılabilir.
Sınır koymayla sık birlikte ele alınan konular:
Kısa bir mesaj yeterli; ilk adımı "hayır" diyerek değil, bize yazarak atabilirsiniz.
Sınır koymanın ne olduğunu, suçluluk duygusuyla ilişkisini ve terapide neleri çalıştığımızı yanıtladık. Başka bir sorunuz için WhatsApp'tan yazabilirsiniz.
Aradığınız cevabı bulamadınız mı? WhatsApp üzerinden bize ulaşın, elimizden geldiğince hızlı yanıt verelim.