Davranış, duygu ve ilişki kalıplarınızın yıllardır sizi benzer çıkmazlara götürdüğünü düşünüyor, bunun adını arıyor olabilirsiniz. Ya da bir yakınınızın kalıplarını anlamaya çalışıyorsunuzdur. Bu sayfa on farklı kişilik örüntüsüne açılan bir kapıdır; Ankara'da yüz yüze ve online görüşmelerde, etiketten önce sizi anlamayı hedefliyoruz.
Umut Kılıç
Uzman Klinik Psikolog
Kişilik örüntüleri kimliğinizin tamamı değil, belirli durumlarda öne çıkan kalıplardır. Bu kalıpların nereden geldiğini, size ne kazandırdığını ve nerede yorduğunu birlikte inceler, esnekliği artırmaya çalışırız.
Kalıpları Anlamak
Aynı çıkmazlara neden tekrar girdiğinizi, geçmişle bağlantılarıyla birlikte ele alırız.
Tek Başlığa Sığmayan Bakış
Birçok kişide birden fazla örüntünün özellikleri bir arada görülür; bu yüzden etiketten çok işleve bakarız.
Sabırlı, Uzun Soluklu Süreç
Kişilik kalıpları yavaş değişir; ilerlemeyi küçük ve gerçekçi adımlarla birlikte izleriz.
Kişilik bozuklukları; düşünme, hissetme ve ilişki kurma biçiminde uzun süredir var olan, esnemeyen ve yaşamın birçok alanında sıkıntı doğuran kalıpları anlatan bir başlıktır. Resmî sınıflamada on tür tanımlanır ve üç kümede toplanır. Tanı yalnızca kapsamlı bir klinik değerlendirmeyle konur; bu sayfa tanı koymaz, her türe ait ayrıntılı sayfalara yönlendirir.
Kişilik, bizi biz yapan ve zaman içinde görece sabit kalan düşünce, duygu ve davranış bütünüdür. Bu kalıplar sertleştiğinde, farklı durumlara uyum sağlayamadığında ve yinelenen çıkmazlar doğurduğunda kişilik bozukluğundan söz edilir. Bu ifade "kişiliğin bozuk olması" demek değildir; belirli durumlarda aynı tepkinin tekrarlanması ve bunun kişiye ya da çevresine pahalıya mal olmasıdır. Sınırı çizen etiket değil, işlev kaybı ve sıkıntıdır.
Herkesin kendine özgü kalıpları vardır; çoğu insanda bunlar bir özellik olarak kalır. Aşağıdaki şema, özelliğin klinik eşiği aştığını gösteren dört ölçüt üzerinden genel bir çerçeve sunar. Çizim kurgusaldır, bir ölçüm değildir:
On tür, benzer özelliklerine göre üç kümeye ayrılır. Her bir başlığa tıklayarak o türe ait ayrıntılı sayfamıza ulaşabilirsiniz:
Aşağıdaki cümleler tanı değil, kaba bir yön göstericidir. Birden fazla cümle size uyabilir; bu çoğu zaman şaşırtıcı değildir:
Hangi başlığın size uyduğunu kendiniz belirlemeye çalışmayın; bu, uzman değerlendirmesiyle netleşir.
Kişilik örüntüleri yıllar içinde oluştuğu için çalışma da zaman alır. Önce kalıbın hangi yaşantılarda öne çıktığını ve size neye mal olduğunu birlikte görürüz; sonra tepki biçimlerine esneklik kazandırmaya ve ilişkilerde yeni deneyimler yaşamaya geçeriz. Tür adı çoğunlukla bir başlangıç noktasıdır; çalışma ise kişinin kendi hikâyesi üzerinden ilerler. Birçok kişide birden fazla örüntünün özellikleri aynı anda görülebilir.
Hangi türden söz edilirse edilsin, seansları dört ilke üzerine kurarız:
Yaşamınıza son verme düşüncesi, kendinize ya da başkasına zarar verme riski veya gerçek dışı deneyimler söz konusuysa gecikmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin. Bu sayfa tanı koymaz; kişilik bozukluğu tanısı çoğu zaman tek bir görüşmeyle konmaz. Tanı ve ilaç değerlendirmesi psikiyatri uzmanının işidir, bir psikolog olarak ilaç önermem.
Yöntem, kişiye ve baskın örüntüye göre seçilir; çoğu zaman birden fazlası birlikte kullanılır:
Çocuklukta öğrenilmiş, yetişkinlikte tekrarlayan duygu ve ilişki kalıplarını fark edip dönüştürmek için.
Hizmeti incele →Kalıpların kökenini ve terapi ilişkisinde nasıl yeniden ortaya çıktığını derinlemesine anlamak için.
Hizmeti incele →Düşünce ve davranış zincirlerini görmek, yeni beceriler denemek için.
Hizmeti incele →Tabloyu netleştirmek ve gerekiyorsa psikiyatrik değerlendirmeye yönlendirme planlamak için.
Hizmeti incele →Aşağıdakilerden biri size ya da yakınınıza tanıdık geliyorsa, bir uzmanla konuşmak yol gösterici olabilir:
Seanslar yaklaşık 45–50 dakika sürer ve çoğunlukla haftalık planlanır. Düşük ruh hâli eşlik ediyorsa depresyon, kaygı baskınsa anksiyete sayfamıza da göz atabilirsiniz.
Kişilik örüntülerine dair anlattıklarınız, ister kendinizle ister yakınınızla ilgili olsun, gizlilik çerçevesinde kalır. Seans içeriği onayınız olmadan paylaşılmaz. Verilerinizin işlenmesi için KVKK Aydınlatma Metni sayfasına bakabilirsiniz.
Aradığınız şey bir etiketten çok, yıllardır aynı kalıpların içinde dönmenizin nedenini anlamaksa, bunu birlikte çözmek için bir Ankara Psikolog olarak sizi yargılamadan dinlemeye hazırım. Çankaya'daki Sağlık Bakanlığı onaylı ve ruhsatlı Özel Sağlık Meslek Hizmet Birimimde; Doğu Akdeniz Üniversitesi psikoloji lisansı, İstanbul Kent Üniversitesi klinik psikoloji yüksek lisansı ve 9 yıllık deneyimle çalışıyor, görüşmeleri yüz yüze ya da çevrim içi yürütüyorum.
Kişilik örüntüleriyle sık birlikte görülen konular:
Kısa bir mesaj yeterli; ilk görüşmede yönü birlikte belirleriz.
Türleri, tanı sürecini ve terapinin nasıl işlediğini yanıtladık. Aklınıza takılan başka bir şey varsa WhatsApp'tan sorabilirsiniz.
Aradığınız cevabı bulamadınız mı? WhatsApp üzerinden bize ulaşın, elimizden geldiğince hızlı yanıt verelim.