Market ortasında yere yatan, bir oyuncak yüzünden çığlık atan ya da küçük bir engelde tamamen kontrolünü kaybeden çocuğunuzla ne yapacağınızı bilememek hem yorucu hem çaresiz hissettirebilir. Öfke nöbetleri çocukluğun doğal bir parçası olabilir; ancak sıklaştığında ve aileyi zorladığında desteğe ihtiyaç doğar. Ankara'da yüz yüze ve online görüşmelerle, ebeveynle ve çocukla, çocuğun öfkesini anlamaya ve yönetmeye odaklanıyoruz.
Umut Kılıç
Uzman Klinik Psikolog
Çocuklarda öfke nöbeti çoğu zaman kötü niyet değil; henüz gelişmekte olan duygu düzenleme becerisinin, yorgunluğun ya da anlatılamayan bir ihtiyacın dışa vurumudur. Önce çocuğun öfkesinin ne zaman ve neden ortaya çıktığını anlamaya, ardından çocuğa duygusunu adlandırmayı ve ebeveyne nöbet anında sakin kalmayı öğretmeye odaklanırız.
Duyguya İsim Vermek
Çocuğun yaşına uygun etkinliklerle öfke, hayal kırıklığı ve üzüntü gibi duyguları tanıması için alan açarız.
Nöbet Anında Sakin Kalmak
Ebeveynle ayrı görüşmeler yaparak nöbet anlarına, sınır koymaya ve nöbet sonrası konuşmaya dair pratik adımlar belirleriz.
Evde Tutarlı Bir Düzen Kurmak
Uyku, beslenme ve günlük rutin gibi öfkeyi etkileyen etmenleri birlikte gözden geçiririz.
Çocuklarda öfke nöbetleri; bağırma, yere yatma, vurma ya da kontrolü kaybetme gibi yoğun ve kısa süreli duygusal patlamalardır. Özellikle küçük yaşlarda gelişimin doğal bir parçası olabilir; sıklığı, süresi ve şiddeti arttığında ise desteğe ihtiyaç duyulabilir. Bu sayfa tanı koymaz; ceza, fiziksel disiplin ya da tıbbi tavsiye içermez.
Küçük çocukların duygularını düzenleme becerisi henüz gelişmektedir; bu yüzden yorgunluk, açlık, hayal kırıklığı ya da anlatamadıkları bir ihtiyaç öfke nöbetine dönüşebilir. Nöbet bir çocuğun "kötü" olduğunu göstermez; çoğu zaman nasıl başa çıkacağını bilemediğini gösterir. Ancak nöbetler çok sık, çok uzun ya da çocuğun ve çevresinin güvenliğini tehdit edecek kadar şiddetliyse bir uzmana başvurmak yerindedir. Yetişkin öfkesi için öfke kontrolü sayfamıza, yoğun duygular için duygu düzenleme sorunları sayfamıza bakabilirsiniz.
Öfke bir anda patlamaz; çoğu zaman kademeli yükselir. Çocuğa bu basamakları adlandırmayı öğretmek, patlamadan önce durabilmesine yardımcı olabilir:
Yüzler genel bir örnektir; her çocuğun öfkesi farklı görünür. Gelişmekte olan ergenler için ergenlerde davranış sorunları sayfamıza bakabilirsiniz.
Bir nöbeti anlamak için önce, öncesinde ve sonrasında ne olduğuna bakmak yararlıdır. Bu üç kart ebeveyn ve uzmanın birlikte kullandığı basit bir çerçevedir:
Kartlar kesin bir açıklama sunmaz; ailenize özgü örüntüyü seansta birlikte çıkarırız. Evde tutarlılık için sınır koyma sayfamıza da bakabilirsiniz.
Öfke yatıştıktan sonra, çocukla birlikte hazırlanan bir sakinleşme kutusu bir sonraki nöbette ona başvurabileceği somut seçenekler sunar:
Kutudakiler örnektir; çocuğun yaşına ve ilgisine göre birlikte seçilir. Nöbet sırasında çocuğa değil, nöbet bittikten sonra uygulanması önerilir.
Çocuklar çoğu zaman olumsuz davranışlarda fark edilir. Sakin kalabildiği küçük anları fark etmek ve adlandırmak, bu beceriyi güçlendirmeye yardımcı olabilir:
Tablo bir ödül ya da ceza sistemi değildir; olumlu anları görünür kılan bir araçtır. Aile içi gerginlik için aile içi çatışma sayfamıza da bakabilirsiniz.
Süreç genellikle ebeveynle başlayan bir ön görüşmeyle ilerler; çocuğun öfkesinin ne zaman, nerede ve nasıl ortaya çıktığı birlikte netleştirilir. Ardından çocukla yaşına uygun etkinliklerle duyguları tanıma ve ifade etme, ebeveynle ise nöbet anında sakin kalma, tutarlı sınırlar ve nöbet sonrası konuşma üzerinde çalışılır. Ceza ya da fiziksel disiplin önermem. Kesin sonuç sözü verilemez; amaç, çocuğun ve ailenin öfkeyle daha sakin başa çıkabilmesidir.
Çocuk kendine ya da bir başkasına ciddi zarar veriyor, nöbet sırasında bayılma, nefes tutma ya da uzun süren kasılma gibi bedensel belirtiler görülüyorsa gecikmeden 112'yi arayın veya en yakın acile gidin. Nöbetler çok sık, çok uzun ya da gelişimsel bir sorun şüphesi varsa çocuk doktoru ve çocuk psikiyatri uzmanı değerlendirmesi önemlidir. Aile içinde şiddet ya da ihmal şüphesi varsa Sosyal Destek Hattı ALO 183'e de başvurabilirsiniz. Bu sayfa tanı koymaz; tanı ve ilaç değerlendirmesi hekime aittir, bir psikolog olarak ilaç önermem.
Düşünceleri, duyguları ve davranışları birlikte ele alan şu yöntemlerden yararlanıyoruz:
Çocuğun düşünce, duygu ve davranış bağlantısını yaşına uygun biçimde fark etmesi için.
Hizmeti incele →Ebeveynin zor anlarda kendi duygularını fark edip sakin kalabilmesi için.
Hizmeti incele →Nöbet anında durup nefes almayı ve duygusal tepkiyi yavaşlatmayı öğrenmek için.
Hizmeti incele →Çocuğun öfkesinin ardındaki ihtiyaç ve kaygıları düzenli bir çerçevede incelemek için.
Hizmeti incele →Aşağıdakilerden birkaçı sizin için tanıdık geliyorsa, bir uzmanla konuşmak ilk adım olabilir:
Seanslar yaklaşık 45–50 dakika sürer ve çoğunlukla haftalık planlanır. Bu sayfa yetişkinler için hazırlanmıştır.
Çocuğun ve ailenin anlattıkları gizlilik çerçevesinde kalır. 18 yaşından küçük çocuklarla çalışırken ebeveyn ya da vasi onayı gerekir; gizliliğin sınırları (çocuğun kendine ya da bir başkasına zarar riski dışında seans ayrıntılarının paylaşılmaması gibi) ilk görüşmede ebeveynle netleştirilir. Verilerin işlenmesi için KVKK Aydınlatma Metni sayfasına bakabilirsiniz.
Çankaya'daki Sağlık Bakanlığı onaylı ve ruhsatlı Özel Sağlık Meslek Hizmet Birimimde, Doğu Akdeniz Üniversitesi psikoloji lisanslı, İstanbul Kent Üniversitesi klinik psikoloji yüksek lisanslı ve 9 yıllık deneyimli bir psikolog olarak çalışıyorum. Çocuğunuzu suçlamadan, sizi de yargılamadan dinleyen bir Ankara Psikolog arıyorsanız yanınızdayım. Görüşmeler yüz yüze ya da çevrim içi yapılabilir.
Çocuklarda öfke nöbetleriyle sık birlikte ele alınan konular:
Kısa bir mesaj yeterli; çocuğunuzun ayrıntılarını ilk mesajda paylaşmanız gerekmez.
Çocuklarda öfke nöbetlerinin ne zaman normal olduğunu, ebeveynin nöbet anında neler yapabileceğini ve ne zaman uzman desteği gerektiğini yanıtladık. Başka bir sorunuz için WhatsApp'tan yazabilirsiniz.
Aradığınız cevabı bulamadınız mı? WhatsApp üzerinden bize ulaşın, elimizden geldiğince hızlı yanıt verelim.