Yer sallanmıyor olsa da bedeniniz hâlâ sallanıyormuş gibi tepki veriyor, her ses ya da gece uykuya dalarken içinizi bir tedirginlik kaplıyorsa, deprem ya da başka bir afetin izleri sürüyor olabilir. Ankara'da yüz yüze ya da online seanslarla yaşadığınız ya da tanıklık ettiğiniz felaketin etkilerini güvenle ele alıyoruz.
Umut Kılıç
Uzman Klinik Psikolog
Deprem sonrası tedirginlik, yer sarsıntısı kadar kayıp, belirsizlik ve çaresizlik duygusundan beslenir. Seanslarda önce beden ve uykuyu yatıştırır, ardından yaşananı sizin hızınızda işler, kayıp ve suçluluk duygularına alan açarız.
Önce Beden, Sonra Anlam
Uyku, beden alarmı ve günlük güvenlik hissini yeniden kurduktan sonra yaşadığınız olaya yaklaşıyoruz.
Nerede Olursanız Olun
Afetten etkilenen şehrinizde ya da Ankara dışındaysanız online seansla, Ankara'da iseniz Çankaya'daki kliniğimizde görüşebilirsiniz.
Kontrol Sizde
Yaşadıklarınızın ayrıntısına girmeden de çalışabiliriz; ne zaman ve ne kadar paylaşacağınıza siz karar verirsiniz.
Deprem ve afet travması; deprem, sel, yangın ya da benzeri bir felaketi yaşamanın, tanık olmanın ya da yakınlarını kaybetmenin ardından ortaya çıkan kaygı, uyku bozukluğu, ani geri dönüşler, yas ve suçluluk gibi belirtileri anlatan geniş bir başlıktır. Belirtilerin süresi ve şiddeti uzman tarafından değerlendirilir; TSSB gibi tanılar bu çerçevede konabilir.
Bir afet, yalnızca yıkım değil; güvenlik duygusunun ve gündelik düzenin aniden çökmesidir. Beden, tehlikeye karşı alarm moduna geçer; bu alarm bazen olay bittikten sonra da kapanmaz. Çoğu kişi ilk haftalarda uykusuzluk, irkilme ve yoğun duygular yaşar; bunların büyük kısmı zamanla yatışır. Belirtiler aylar sonra da sürüyor ya da yıl dönümlerinde yeniden artıyorsa destek almak yararlı olabilir. Afeti doğrudan yaşamayıp haberlerle yoğun etkilenmek de gerçek bir tepkidir.
Aşağıdaki şema, afet sonrası tepkilerin tipik seyrini sadeleştirerek gösteriyor. Süreç herkes için aynı değildir; çizim yalnızca fikir vermek içindir:
Afetin etkisi yalnızca olayı doğrudan yaşayanlarla sınırlı değildir. Üç ana grup öne çıkar:
Depremi ya da afeti bizzat yaşayan, enkazda kalan, evini kaybeden ya da tahliye edilenler.
Yakınını kaybedenler, kurtarma çalışmasına tanıklık edenler, yardıma giden gönüllüler ve sağlık çalışanları.
Olayı yaşamadığı hâlde haber ve görüntülerle yoğun etkilenen, yakınları bölgede olanlar.
Afet sonrası tepkiler dört düzeyde görülebilir. Bu liste yalnızca fikir vermek içindir ve tanı koymak için kullanılamaz:
Afet sonrası tepkilerin çoğu zamanla yatışır; bazıları ise destek ister. Aşağıdaki karşılaştırma, fark etmenize yardımcı olabilir. Belirtiler uzun sürüyorsa travma sonrası stres bozukluğu sayfamıza da göz atabilirsiniz:
Afet sonrası yaşadığınız çarpıntı ve ani korku nöbetlerini gözden geçirmek için kısa bir başlangıç. Sonuç tanı yerine geçmez.
Afet sonrası gelenler çoğu zaman kendilerine sert davranır. Terapi, bu cümlelere nazik bir başka bakış eklemeye çalışır:
Hazırlıklı olmak ile sürekli alarmda kalmak farklı şeylerdir. Aşağıda sık gördüğümüz örnekler yer alıyor:
Afet sonrası terapi, önce bedeni yatıştırır, sonra yaşananı anlamlandırır. Aşağıdaki adımlar örnek bir çerçevedir:
Uyku, nefes ve topraklanma becerileriyle sinir sisteminin alarm düzeyini düşürürüz.
Olayı kendi hızınızda anlatıp anlatmamayı birlikte belirler, duygu ve düşünceleri adlandırırız.
Kaybettiklerinizi, evinizi ya da hayatınızı yasa tutmanıza yer veririz; suçluluk düşüncelerini birlikte gözden geçiririz.
Sesler, binalar ve haberler karşısında kademeli ve kontrollü biçimde yaklaşma becerisi kazanırız.
Güvenlik hissini ve gündelik planları yeniden inşa eder, yıl dönümü gibi zor günler için plan yaparız.
Kendinize ya da başkasına zarar verme düşünceniz varsa, gerçeklikten koptuğunuzu hissediyorsanız ya da günlerdir hiç uyuyamıyorsanız gecikmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. İlaç tedavisinin gerekip gerekmediğine yalnızca psikiyatri uzmanı karar verir; bir psikolog olarak ilaç önermem. Alkol ve madde kullanımı belirtileri çoğunlukla ağırlaştırır.
Çalışma, beden düzenlemesi ve anının işlenmesi üzerine kuruludur. Başlangıçta tabloyu netleştirmek isterseniz psikolojik değerlendirme de yapılabilir:
Afet anısının yükünü azaltmaya yönelik, anının ayrıntılarını uzun uzun anlatmayı zorunlu kılmayan yapılandırılmış bir yaklaşım.
Hizmeti incele →Felaket düşüncelerini sınamak, kaçınmayı azaltmak ve kademeli yaklaşma için travma odaklı bir çerçeve sunar.
Hizmeti incele →Beden sinyallerini ve alarm tepkilerini yargılamadan fark etmeyi, şimdiki ana dönmeyi öğretir.
Hizmeti incele →Afet bölgesinde ya da Ankara dışındaysanız, ofise gelmeden güvenli biçimde destek almanızı sağlar.
Hizmeti incele →Aşağıdaki durumlardan birkaçı sizi tarif ediyorsa, belirtilerin "kendiliğinden geçmesini" beklemeden bir uzmanla konuşmak yararlı olabilir:
Seanslar yaklaşık 45–50 dakika sürer ve çoğunlukla haftalık yürür. Yoğun kaygı ön plandaysa anksiyete, yas ağır basıyorsa yas ve kayıp sayfalarına da bakabilirsiniz.
Afet deneyiminizi ve kayıplarınızı paylaşırken kendinizi güvende hissetmeniz önemlidir. Seansta anlattıklarınız mesleki gizlilik kapsamında saklanır, ayrıntıya girmeniz gerekmez ve yasal zorunluluklar dışında kimseyle paylaşılmaz. Ayrıntılar için KVKK Aydınlatma Metni sayfasına bakabilirsiniz.
Afetin ardından destek ararken hem deneyimli hem sakin bir Ankara Psikolog ile çalışmak iyileşmeyi kolaylaştırır. Psikoloji lisansımı Doğu Akdeniz Üniversitesi'nde, klinik psikoloji yüksek lisansımı İstanbul Kent Üniversitesi'nde tamamladım ve 9 yıldır yetişkinlerle klinik çalışma yürütüyorum. Kliniğimiz, Sağlık Bakanlığı onaylı ve ruhsatlı bir Özel Sağlık Meslek Hizmet Birimi olarak Çankaya'da hizmet veriyor. Afet bölgesinde ya da başka bir şehirdeyseniz online seansla da ulaşabiliriz.
Afet sonrası yaşanan zorluklar sıklıkla kaygı, panik, yas ve uyku sorunlarıyla iç içe geçer:
Yaşadığınız şehri ve ne zamandır etkilendiğinizi kısaca yazın; size uygun bir görüşme zamanını birlikte bulalım.
Deprem ve afet sonrası süreçle ilgili sık sorulanları kısaca yanıtladık. Başka bir sorunuz varsa WhatsApp'tan yazabilirsiniz.
Aradığınız cevabı bulamadınız mı? WhatsApp üzerinden bize ulaşın, elimizden geldiğince hızlı yanıt verelim.